همچنانکه در مطلب مربوط به یکپارچگی حسی گفته شد تمامی اطلاعاتی که ما از محیط اطراف و بدن خود به دست می آوریم از طریق حواس برایمان فراهم می شود. هر کدام از حس ها دارای گیرنده هایی هستند که به نوع خاصی از محرک ها حساس هستند و زمانی که در معرض آن نوع محرک قرار می گیرند فعال شده و جریان الکتریکی ضعیفی که پیام عصبی نامیده می شود تولید می کنند که ویژگی های محرکی که باعث ایجاد این پیام شده را در خود داشته و به مغز حمل می کند. مثلا گیرنده های حس بینایی در شبکیه ى چشم قرار داشته و به نور حساس هستند. یعنی زمانی که در معرض تابش نور قرار می گیرند فعال شده و دست به تولید پیام عصبی می زنند. این پیام عصبی تولید شده حاوی ویژگی های نوری است که به گیرنده ها تابیده و موجب تحریک آنها شده است. مغز با تحلیل این پیام ها می تواند ویژگی های نور تابیده شده به گیرنده ها را استخراج و از این طریق رنگ ها، اشکال و سایر چیزهایی که قادر به دیدن آنها هستیم را برای ما خلق کند. حس عمقی نیز از این قاعده مستثنی نیست. یعنی دارای گیرنده هایی است که به نوع خاصی از محرک ها حساس بوده و زمانیکه در معرض آنها قرار می گیرند فعال شده و پیام عصبی تولید می کنند. گیرنده های حس عمقی در عضلات، تاندون ها، کپسول مفصلی و رباط ها قرار داشته و با کشیده شدن این اجزا، فعال (تحریک) می شوند. پیامی که این گیرنده ها به مغز مخابره می کنند حاوی اطلاعاتی در ارتباط با میزان کشیده شدن هر یک از اجزای فوق الذکر (عضله، تاندون و…) است که در نهایت مغز با تحلیل و تفسیر این اطلاعات از میزان خم بودن هر یک از مفاصل و بر این اساس از وضع قرارگیری هر کدام از اندام ها و اجزای بدن آگاه می شود. بنابراین زمانی که چشم خود را می بندیم و با این وجود از مکان و وضع قرارگیری بدن و اندام ها و اجزای آن آگاه هستیم کاملا مدیون فعالیت حس عمقی و البته تفسیر و درک مناسب ورودی های این حس توسط مغز هستیم. از طرف دیگر این حس عمقی است که به ما کمک می کند تا حد و مرز بدنمان را درک کنیم و درک درستی از اندازه ى خود و حجمی که اشغال می کنیم داشته باشیم. اینگونه است که ما می توانیم قبل از عبور از گذرگاهی باریک حدس بزنیم که قادر به رد شدن از آن هستیم یا نه. درواقع می توانیم محاسبه کنیم که پهنای آن گذرگاه متناسب با حجم بدن ما است یا خیر. البته برای این محاسبه و پیش بینی از ورودی های حس بینایی هم استفاده می کنیم تا درباره ى گذرگاه مورد اشاره اطلاعاتی کسب کنیم. حتی حفظ فاصله ى مناسب با افراد دیگر در ارتباط های اجتماعی روزمره هم به مدد درکی است که از حد و مرز بدن خود داریم که همچنانکه گفته شد این خود به پشتوانه ی حس عمقی است.
همچنین از طریق ورودی های فراهم آمده از حس عمقی است که ما قادر به درک وزن و سنگینی اشیاء هستیم و با این درک و آگاهی که از سنگینی اشیاء به دست می آوریم می توانیم میزان و جهت نیرویی که برای به حرکت در آوردن آنها در جهتی مشخص لازم است را محاسبه و نیرو را به درستی وارد کنیم و قادر باشیم به درستی اشیاء مختلف را مخصوصا زمانی که خیلی ظریف یا کم وزن و یا لغزان هستند در دست و در میان انگشتان نگه داریم. بر این اساس به سادگی می توانیم تصدیق کنیم زمانی که بخواهیم پیچی ظریف و کوچک را برداشته و در جایش قرار داده و سفت کنیم یا برای نگه داشتن یک تکه صابون لغزنده یا برداشتن یک تکه ژله از درون بشقاب و در مواردی مشابه حس عمقی نقشی محوری دارد.
پس به طور خلاصه تا اینجای کار فهمیدیم که گیرنده های حس عمقی در عضلات، تاندون ها، کپسول مفصلی و رباط ها قرار داشته و با کشیده شدن این اجزا پیام عصبی تولید می کنند و در نهایت ما را از وضع قرارگیری بدن و اجزای آن، حد و مرز بدن و سنگینی و وزن اشیاء آگاه و از این طریق انجام فعالیت های متعددی را برایمان امکان پذیر می کنند.
تمامی فعالیت هایی که به نوعی با حرکت کردن سروکار داشته باشند نیازمند حس عمقی هستند. حتی حرکت دادن ساده ی کوچکترین اجزای بدنمان وابسته به این حس است. چراکه اولین چیزی که مغز برای به حرکت در آوردن عضوی باید از آن آگاه باشد مکان و وضع قرارگیری فعلی آن عضو است تا بر این اساس بتواند زنجیره ی حرکت را برنامه ریزی و محاسبه کند. درواقع مغز باید بداند اندام مورد نظر در حال حاضر کجاست و وضع قرارگیری آن چگونه است (حالت فعلی) تا بتواند سلسله تغییرات لازم برای رساندن این عضو به مکان و وضع قرارگیری دیگر (حالت مقصد) را محاسبه کند که این اطلاعات از طریق ورودی های حس عمقی تأمین می شود.
از جمله فعالیت های مدرسه ای و مرتبط با تحصیل که وابستگی بسیار زیادی به حس عمقی دارد نوشتن است. درواقع در دست گرفتن مداد به شکلی صحیح و حرکت دادن آن در جهت درست و اعمال فشار مناسب به آن کاملا از طریق اطلاعاتی که حس عمقی فراهم می آورد مقدور می شود. بنابراين در صورت اختلال در گیرنده های حس عمقی یا اختلال در سایر بخش های مرتبط با این حس، نوشتن و به عبارت بهتر دستنویسی فرد دچار مشکل خواهد شد که بدخط، کمرنگ یا پررنگ نوشتن از جمله نمودهای آن است.
مشکلات حس عمقی علاوه بر موارد پیش گفته از ظرافت و دقت حرکات می کاهد و کودک یا بزرگسالی که دچار مشکل در این حس است شلخته و نامرتب به نظر می رسند. در مدرسه اغلب مهارت کافی برای مرتب کردن کتاب ها و لوازم التحریر را نداشته و کیف آنها معمولا به هم ریخته است. همین اتفاق در مورد لباس های آنها هم صادق است و در بیشتر اوقات نامرتب به نظر می رسد. در جایی دیگر به شکل مفصل به این مشکلات اشاره خواهم کرد.
