بسیاری از فعالیت ها و رویداد های دنیای ما نیازمند تدارکات و برنامه ریزی های قبلی هستند تا زمینه را برای انجام گرفتن آنها فراهم کنند. در بدن ما هم وضع به همین منوال است. یعنی برای انجام گرفتن و روی دادن بسیاری از امور، نیازمند تدارکات و برنامه ریزی هایی هستیم. از جمله چیزهایی که در بدنمان روی داده و نیازمند این تدارکات و برنامه ریزی های قبلی است حرکت است. حرکت نیز مانند گردهمایی ها و مهمانی های یکی-دو ساعته ای است که برخلاف مدت زمان نسبتا کوتاهی که دارند شاید روزها برنامه ریزی، پیگیری، هماهنگی و سایر کارهای تدارکاتی، پیش از آنها انجام گرفته که این گردهمایی یا مهمانی را می توان به عنوان خروجی آنها در نظر گرفت. بنابراین قبل از آنکه بتوانیم حرکتی انجام دهیم باید اتفاقاتی روی دهد و فعالیت ها و کارهایی انجام شود تا امکان حرکت کردن را فراهم آورد. طی این فعالیت ها، هدف از حرکت کردن، اندام های درگیر در حرکت، مبدأ و مقصد حرکت، سرعت، قدرت و دقت حرکت، محاسبه و تعیین می شوند. سپس بر اساس این اطلاعات، برنامه ریزی حرکتی اتفاق می افتد که سلسله تغییراتى را که باید در اندام های درگیر در حرکت روی دهد تا از نقطه ی مبدأ به نقطه ی مقصد برسند محاسبه و مشخص می کند. بعد از این، حرکت آغاز می شود. زمانیکه حرکت آغاز می شود و اندام های درگیر شروع به حرکت می کنند، در هر لحظه، محیطی که حرکت در آن انجام می گیرد و سایر متغیرهای مرتبط با حرکت، مثل هدفی که احتمالا وجود دارد و حرکت برای دستیابی به آن در حال انجام است رصد شده و در صورتی که تغییری در شرایط و متغیرها حاصل شود بلافاصله حرکت مجددا برنامه ریزی و با برنامه ی جدید ادامه پیدا می کند. به بیان دیگر حرکت کاملا کنترل شده و با نظارت روی داده و بسیار منعطف است؛ یعنی در تک تک لحظاتی که در حال انجام است، ثمربخش بودن آن از جهت رسیدن به هدف و برآوردن خواسته ی ما مورد بررسی و بازنگری قرار می گیرد همچنین شرایط محیطی رصد می شود که هر جا مانع یا چالشی بر سر راه اجراى حرکت قرار گرفت از مسیر دیگری حرکت را ادامه دهیم. بنابراین حرکت در عین حال که از قبل برنامه ریزی شده و بر اساس آن برنامه در حال اجرا است ولی در هر لحظه قابلیت برنامه ریزی مجدد و ادامه از مسیر و به طریقی دیگر را دارد و کاملا در تعامل با شرایط جاری محیط پیش می رود. بر این اساس، حرکت نیازمند درک مناسبی از محیط و از بدن ماست تا بر پایه ى چنین درکی، تعاملی میان بدنمان و محیط شکل بگیرد. آن بخش از مهارت های ادراکی ما که زمینه را برای برنامه ریزی، اجرا، کنترل و هدایت حرکت فراهم می کنند مهارت های درکی-حرکتی نامیده می شوند. به بیان ساده تر مهارت های درکی-حرکتی آن دسته از توانمندی های ما هستند که به ما امکان می دهند از یک طرف ورودی های حسی را دریافت و آنها را پردازش و اطلاعات موجود در آنها را استخراج کنیم و از طرف دیگر این اطلاعات را در اختیار مراکز تولید و کنترل حرکت قرار دهیم تا از آنها برای هدایت حرکت استفاده کنند.
طرح ریزی حرکت یا برنامه ریزی حرکتی یعنی محاسبه ی سلسله تغییرات اندام های درگیر در حرکت به نحوی که این تغییرات منجر به انتقال از حالت یا وضعیت مبدأ به حالت یا وضعیت مقصد شود. همچنین تعیین سرعت و قدرت حرکت در هر لحظه از زمان. بنابراین در برنامه ریزی حرکتی شرایط و خصوصیات اندام های درگیر در حرکت در هر لحظه محاسبه می شود و مانند فریم های یک فیلم، زمانی که در کنار هم قرار گرفته و یکی پس از دیگری اجرا می شوند حرکت شکل می گیرد و کنترل حرکتی یعنی اینکه در حین انجام حرکت با توجه به شرایطی که پیش می آید چطور حرکت را مجدداً برنامهریزی کنیم و در واقع تنظیمات حرکت را تغییر بدهیم.
مهارت های درکی-حرکتی حس و حرکت را با هم یکپارچه می کنند و می توان اینگونه تصور کرد که حرکتی که در هر لحظه در حال وقوع است خروجی و نتیجه ی ورودی های حسی مشخصی است که در همان لحظه وجود داشته و توسط مغز دریافت می شوند. بنابراین همچنانکه در بالا هم اشاره شد مهارت های درکی-حرکتی توانایی استخراج اطلاعات موجود در داده های حسی مختلف و استفاده از این اطلاعات به منظور برنامه ریزی، کنترل و هدایت حرکت است.
برای ملموس شدن این تعریف به این مثال توجه کنید:
فرض کنید توپی به سمت یک دروازه شوت می شود. دروازهبان برای اینکه بتواند توپی که به طرفش می آید را بگیرد باید جهت حرکت توپ و سرعت آن را بداند. برای دانستن جهت و سرعت حرکت توپ، مغز دروازهبان از داده های رسیده از سیستم بینایی او استفاده کرده و این اطلاعات را از آن استخراج می کند؛ سپس با استفاده از اطلاعات به دست آمده، حرکت مناسب را برنامه ریزی می کند یعنی تصمیم می گیرد که دروازه بان به کدام سمت حرکت کند یا شیرجه بزند و در نهایت بر اساس برنامهریزی انجام شده، وضعیت اندام های دروازه بان مثل دست ها، پاها، سر و گردن و غیره به سمت وضعیت هدف تغییر می کند و به این شکل برنامه ی حرکتی مورد نظر اجرا می شود. از طرفی برای اینکه مغز بتواند بدن دروازه بان را در هر لحظه کنترل کند باید اطلاعات مختلفى از آن در دست داشته باشد که این اطلاعات را از طریق حواس عمقی و دهلیزی کسب می کند. بنابراین اطلاعاتی که از ورودی های حواس بینایی، عمقی و دهلیزی استخراج می شود امکان برنامه ریزی حرکتی و اجراى مناسب حرکت و درواقع امکان تعامل مناسب بین توپ در حال حرکت به طرف دروازه و بدن دروازه بان را فراهم می آورد. پس می توان گفت مهارت های درکی-حرکتی همان فرایند های استخراج اطلاعات، پردازش آنها و استفاده از آنها برای محاسبه و اجراى حرکت است.
زمانی که در حال رونویسی از یک متن هستیم هم این مهارت های درکی-حرکتی است که در حال کمک کردن به ما است. در این عمل حرکت دست بر اساس اطلاعات به دست آمده از ورودی های حس بینایی هدایت می شود. حرکت صرفا به کمک حس بینایی هدایت نمی شود. حس شنوایی و لامسه هم می توانند این نقش را داشته باشند. زمانی که یک کلمه را می شنویم و سپس آن را تکرار می کنیم یعنی پس از شنیدن، آن را بیان می کنیم از ورودی حس شنوایی برای هدایت حرکت استفاده کرده ایم. به این شکل که ما با دریافت ورودی شنوایی، کلمه ی گفته شده را می شنویم اما برای تکرار کردن و درواقع برای بیان آن نیازمند حرکت دادن زبان و لب های خود به شکل خاصی هستیم. برای اینکه مغز بداند چگونه باید زبان و لب ها را حرکت دهد تا کلمه ای که شنیده بودیم را تولید کند باید بر اساس ورودی های شنوایی (یعنی همان کلمه ای که شنیده بودیم) حرکت مناسب را محاسبه و برنامه ریزی کند. پس همانطور که می بینیم در اینجا حرکت تولید شده که منجر به بیان کلمه ی شنیده شده می شود نتیجه ى خروجی همان کلمه ای است که شنیده بودیم. این توانایی یعنی تولید (بیان) کلمات و اصواتی که می شنویم زیربنای یادگیری گفتار است. اگر این توانایی در ما موجود نبود نمی توانستیم صحبت کردن را بیاموزیم.
حرکت با استفاده از ورودی های حس لامسه هم هدایت می شود. فرض کنید در اتاق تاریکی به دنبال کلید برق می گردیم. در این حالت معمولا از حس لامسه برای پیدا کردن کلید برق استفاده می کنیم. یعنی با کشیدن دست خود روی دیوار، در جایی که احتمال می دهیم کلید برق در آنجاست، سعی می کنیم آن را پیدا کنیم. در این وضعیت حرکت دست ما به وسیله ى اطلاعاتی که از ورودی های حس لامسه استخراج می شود کنترل و هدایت می شود.
بنابراين به طور کلی برای پیش بردن حرکت ما باید اطلاعاتی از محیط و نیز از بدن خود در اختیار داشته باشیم که هر کدام از این ها توسط حواس مخصوص به این کار فراهم می آیند. سپس با استفاده از این اطلاعات، حرکت به عنوان تعاملی میان بدن ما و محیطی که در آن قرار داریم برنامه ریزی و اجرا می شود.
