اتیسم یک اختلال رشدی-عصبی است که در سه حوزه ی مهارتهای ارتباطی، مهارتهای اجتماعی و علائق اثر منفی می گذارد. تئوری های زیادی برای توضیح اتیسم ارائه شدند که برخی از آنها اتیسم را ناشی از نقص در نظریه ى ذهن می دانند.
فرضیه های جدید سبب شناسی، اتیسم را به نقص در نظریه ذهن و نقص در توانایی درک حالت های هیجانی دیگران ارتباط می دهند. هابسون اشاره می کند که کودک درخودمانده در تفکیک و نسبت دادن حالت های ذهنی به انسان مشکل دارد و ناتوانی او، از جمله ضعف در بازی های استعاری و وانمودسازی نیز از این مشکل اساسی ناشی می شود.
عدم حساسیت بارز کودکان مبتلا به اتیسم نسبت به احساسات و تماس های دیگران پیش از سه سالگی ظاهر می شود. این امر نشان می دهد که ذهن آن ها در مقطعی که اکثر کودکان در برابر عقاید و اعمال دیگران بسیار حساس بوده، به عقاید و اعمال آن ها علاقه مند هستند، از رشد باز می ماند. در 9 تا 12 سالگی که دوره تغییرات سریع کودک در برقراری ارتباط با دیگران، کنجکاوی، هدفمندی و میل به اشتراک در کارها می باشد، کودک درخودمانده در برقراری ارتباط با دیگران در بعد زبان و پردازش اطلاعات با اشکال رو به رو است.
افراد مبتلا به اختلالات طیف اتیسم در هر مقطع از رشد خود ناهنجاریهایی را در ظرفیت ذهن خوانی از خود نشان می دهند. در فرد چهارده ماهه ی طبیعی توانایی توجه مشترک را می توانیم مشاهده نماییم. فرد به اشاره کردن یا خیره شدن فرد دیگر پاسخ می دهد. در این مرحله، فرد نه تنها به صورت و چشم فرد دیگر نگاه می کند بلکه به چیزی که توجه فرد دیگر را جلب نموده است نیز دقت می کند. کودکان مبتلا به طیف اتیسم فرکانس کمتری از توجه مشترک را از خود نشان می دهند. در کودک بیست و چهار ماهه ی طبیعی ما می توانیم بازی وانمودی را مشاهده نماییم که در این حالت کودک با به کار بردن مهارتهای ذهن خوانی خود، می تواند ذهن افراد دیگر را بفهمد. (در بازی وانمودی کودک خود را جای فرد دیگری قرار می دهد و از زبان او حرف می زند و از جانب او رفتار می کند). کودکان مبتلا به اختلالات طیف اتیسم بازی های وانمودی کمتری را از خود نشان می دهند و در صورت وجود نیز، در قالب های قانون مدارمتوقف می گردد.
بارون کوهن و همکارانش تعدادی از کودکان 4 تا 5 ساله اتیستیک، عقب مانده ذهنی( از نوع سندرم داون) و عادی را با “تکلیف سالی- آن” که گونه ای از تکالیف باور غلط اولیه است بررسی کردند. نتایج نشان داد 85 درصد کودکان عقب مانده ذهنی و عادی و فقط 20 درصد کودکان دارای اتیسم قادر به انجام موفقیت آمیز آزمون بودند. این پژوهشگران نتیجه گرفتند که مشکلات شدید کودکان دارای اتیسم در زمینه تعاملات اجتماعی، ناشی از نداشتن تئوری ذهن است.
بهبود تئوری ذهن:
برنامه پرشیا (Program for Emotion Rehabilitation and Social Interaction in Autism-PERSIA) برنامه ای است که به صورت سیستماتیک توانایی های هیجانی و حالات ذهنی کودکان مبتلا به اتیسم را تقویت می کند.
اصول اولیه برنامه پرشیا:
۱- تكاليف (آموزش ها) به صورت سلسله مراتبی سازمان بندی شده اند و مبتنی بر پاسخ کودک سخت تر می شوند.
۲- انجام صحیح تکلیف پاداش فوری در بر خواهد داشت و به تدریج پاداش ها با وقفه ی طولانی تری ارائه می شوند. در صورت ارائه ی پاسخ صحیح، بازخورد دیداری و شنیداری ارائه می شود و در صورت ارائه ی پاسخ غلط، غلط بودن پاسخ به فرد گوشزد می شود تا دوباره از بین گزینه ها پاسخ صحیح را انتخاب کند.
۳- تكاليف مبتنی بر ابعاد مختلف هیجان و شناخت اجتماعی طراحی شده است.
۴- تكاليف فرح بخش بوده و انگیزه ی کودک را برای اجرا تقویت می کند.
۵- تكاليف می توانند تا رسیدن کودک به سطح مطلوب تکرار شوند.
تمرینات برنامه پرشیا:
۱- مجموعه تكاليف درجه بندی شده ی بازشناسی حالات هیجانی صورت: در این تکلیف حالات هیجانی پایه (شادی، غم، خشم و ترس) به صورت درجه بندی شده از حالات هیجانی بالا تا کم به کودک ارائه می شود.
۲- مجموعه تكاليف درجه بندی شده ی پیشگویی پاسخ های هیجانی به حوادث و موقعیت ها: در این مورد، کودک باید حالات عاطفی شخص ثالث را در مواجهه با تصاویر پیشگویی کند.
۳- مجموعه تكاليف درجه بندی شده ی تخمین وضعیت های هیجانی دیگران بر اساس پی بردن به تفکر و باور دیگران.
۴- مجموعه تكاليف درجه بندی شده ی تخمین حالت ذهنی دیگران از روی تصاویر دو چشم.
۵- مجموعه تكاليف درجه بندی شده ی تخمین حالت ذهنی دیگران از روی فیلم.
۶- مجموعه تكاليف درجه بندی شده ی لطیفه های مرحله ای (comic strip) برای بهبود درک لطیفه.
۷- مجموعه تكاليف درجه بندی شده ی درک داستان های باور کاذب.نظریه ی ذهن و اتیسم